Хөдөлгүүрийн од-гурвалжин ба шууд асаалтын харьцуулалт
Богино залгаатай роторт асинхрон хөдөлгүүр-ийг ажиллуулах мөчид ротор нь зогсонги, гулсалт нэгтэй тэнцэж байдаг тул асаалтын гүйдэл нэрлэсэн гүйдлээсээ 5-7 дахин их болдог. Энэхүү өндөр гүйдэл нь тэжээх сүлжээнд хүчдэл-ийн уналт үүсгэж, ойролцоо холбогдсон бусад хэрэглэгчид болон таслуур, дамжуулагч-ийн дулааны горимд сөргөөр нөлөөлдөг. Иймд асаалтын гүйдлийг хязгаарлах шаардлага гарч, шууд асаалт болон од-гурвалжин асаалт зэрэг аргууд бий болсон юм.
Шууд асаалт (DOL)
Шууд асаалт буюу DOL (Direct-On-Line) нь хамгийн энгийн арга бөгөөд хөдөлгүүрийн ороомгийг бүрэн нэрлэсэн хүчдэл-т нэг дор залгадаг. Ингэснээр асаалтын гүйдэл болон момент хоёулаа хамгийн их утгандаа хүрдэг.
- Асаалтын гүйдэл: нэрлэснээс 5-7 дахин их;
- Асаалтын момент: нэрлэснээс ойролцоогоор 1.5-2.5 дахин их;
- Схем нь таслуур, соронзон залгуур, дулааны реле гэсэн энгийн бүрэлдэхүүнтэй, өртөг хямд;
- Асаах хугацаа богино, ачаалалтай эхлэх шаардлагатай механизмд тохиромжтой.
Од-гурвалжин асаалтын зарчим
Од-гурвалжин асаалт нь эхлээд хөдөлгүүрийн ороомгийг од холболтоор залгаж, тодорхой хугацааны дараа гурвалжин холболт руу шилжүүлэх зарчимд тулгуурладаг. Од холболтод фаз тус бүрийн ороомогт ногдох хүчдэл нь шугамын хүчдэлээс √3 дахин бага байна:
Uф = Uл / √3 ≈ 0.577 × Uл
Улмаас ороомог доторх гүйдэл багасаж, шугамаас татах гүйдэл болон асаалтын момент хоёулаа гурвалжин холболттой харьцуулахад гуравны нэг болж буурдаг:
Iл(од) = Iл(гурвалжин) / 3, Mасаалт(од) = Mасаалт(гурвалжин) / 3
Хөдөлгүүр өөрийн эргэлтийн 70-80 хувьд хүрч, гүйдэл нэрлэсэн утга руугаа буурмагц удирдлагын реле гурвалжин холболт руу шилжүүлж, хөдөлгүүр бүрэн момент, бүрэн чадлаараа ажиллана.
Хэрэглээний хязгаарлалт
Од-гурвалжин арга нь энгийн бөгөөд хэмнэлттэй ч бүх тохиолдолд ашиглах боломжгүй. Гол хязгаарлалтуудыг доор жагсаав.
- Хөдөлгүүрийн гурвалжин холболт дахь нэрлэсэн хүчдэл нь сүлжээний шугамын хүчдэлтэй тэнцүү байх ёстой (жишээ нь 400 В сүлжээнд 400/690 В тэмдэглэгээтэй хөдөлгүүр);
- Асаалтын момент гуравны нэг болж буурдаг тул зөвхөн хөнгөн буюу ачаалалгүй эхэлдэг механизмд тохиромжтой — сэнс, төвөөс зугтаах насос гэх мэт;
- Хүнд ачаалалтай эхэлдэг конвейер, бутлуур, компрессорт момент хүрэлцэхгүй байж болзошгүй;
- Од-оос гурвалжинд шилжих мөчид богино хугацааны гүйдлийн болон моментийн цохилт үүсдэг тул шилжилтийн хугацааг зөв тохируулах шаардлагатай.
Аргын сонголт
Асаалтын аргыг сонгохдоо хөдөлгүүрийн чадал, ачааллын шинж чанар, сүлжээний хүчин чадал зэргийг харгалзана. Монголын хүйтэн уур амьсгалд өвлийн мөстөлт, доройтсон тосолгоо зэргээс болж эхлэх момент илүү шаардагдах тохиолдол гардаг тул моментийн нөөцийг тооцох нь чухал.
- Шууд асаалт — жижиг чадлын хөдөлгүүр, хүчтэй сүлжээ, ачаалалтай эхлэх шаардлагатай үед;
- Од-гурвалжин — дунд чадлын, хөнгөн ачаалалтай эхэлдэг механизмд, асаалтын гүйдлийг багасгах шаардлагатай үед;
- Зөөлөн асаагч (soft starter) ба давтамжийн хувиргагч (VFD) — жигд асаалт, эргэлт тохируулах, механик цохилтыг арилгах шаардлагатай орчин үеийн шийдэл.
Дүгнэлт
Шууд асаалт нь энгийн, найдвартай хэдий ч өндөр асаалтын гүйдэл нь сүлжээнд ачаалал үүсгэдэг тул зөвхөн жижиг хөдөлгүүрт тохиромжтой. Од-гурвалжин асаалт нь гүйдэл болон моментийг гуравны нэг болгон бууруулж, дунд чадлын хөнгөн ачаалалтай механизмыг ажиллуулах хямд шийдэл болдог боловч моментийн хязгаарлалт, шилжилтийн цохилт зэргийг анхаарах ёстой. Ачаалал хүнд, жигд эргэлт шаардсан орчин үеийн систем дэх хамгийн уян хатан сонголт бол зөөлөн асаагч болон давтамжийн хувиргагч юм. Аргаа зөв сонгосноор хөдөлгүүрийн насжилт уртсаж, сүлжээний найдвартай ажиллагаа хангагдана.