Зөөлөн асаагч (soft starter)-ийн хэрэглээ
Богино хаалттай роторт асинхрон хөдөлгүүр-ийг шугам руу шууд залгаж асаахад (DOL асаалт) асаалтын гүйдэл нь нэрлэсэн гүйдлээсээ 5-7 дахин их болж, механик момент огцом цохилт үүсгэдэг. Энэ нь Монголын хүйтэн уур амьсгалтай, урт дамжуулагч-тай хөдөө орон нутгийн 0.4 кВ-ын сүлжээнд хүчдэл-ийн уналт, тоног төхөөрөмжийн элэгдэлд хүргэдэг. Зөөлөн асаагч нь эдгээр асуудлыг тиристорын тусламжтайгаар зохицуулдаг энгийн, найдвартай, эдийн засгийн хувьд ашигтай төхөөрөмж юм.
Асаалтын гүйдэл ба момент яагаад асуудал үүсгэдэг вэ
Асинхрон хөдөлгүүр зогсож байх үед роторын гулгалт нэг (100%) байдаг тул ороомог нь бараг богино залгаатай адил бага эсэргүүцэлтэй болно. Иймээс асаалтын мөчид том гүйдэл татаж, дараах сөрөг үр дагаварыг бий болгодог:
- Сүлжээний хүчдэл түр унаж, ойролцоох хэрэглэгчдийн гэрэл анивчих, бусад тоног төхөөрөмж доголдох;
- Механик цохилтоор холбогч, дамар, редуктор, бүс зэрэг эд ангийг элэгдүүлэх;
- Реле хамгаалалт буруу ажиллаж таслуур унах;
- Хөдөлгүүрийн ороомог халж, тусгаарлага-ын нас богиносох.
Тиристорын хүчдэл зохицуулгын зарчим
Зөөлөн асаагчийн гол элемент нь эсрэг зэрэгцээ холбосон тиристор (эсвэл симистор) бөгөөд фаз бүрд байрлана. Тиристорын нээх өнцгийг удирдлагын хэлхээ өөрчилснөөр хөдөлгүүрт өгөх хүчдэлийн үйлчлэх утгыг тохируулна. Асаалт эхлэхэд бага хүчдэл өгч, тогтоосон хугацаанд (рампа) аажим өсгөж нэрлэсэн утгад хүргэснээр гүйдэл, момент хоёрыг зөөлрүүлдэг.
Асинхрон хөдөлгүүрийн момент нь өгсөн хүчдэлийн квадраттай пропорциональ, харин гүйдэл нь хүчдэлтэй шугаман хамааралтай байдаг:
M ∝ U² ба I ∝ U.
Тухайлбал, хүчдэлийг нэрлэсэн утгын 70% болгож бууруулбал асаалтын гүйдэл ойролцоогоор 70% болж багасах ба момент нь 0.7² = 0.49 буюу ердөө 49% болно.
Давтамжийн хувиргагчаас юугаараа ялгаатай вэ
Зөөлөн асаагч болон давтамжийн хувиргагч (VFD) хоёулаа асаалтыг зөөлрүүлдэг ч ажиллах зарчим, зорилго нь өөр:
- Зөөлөн асаагч зөвхөн хүчдэлийг зохицуулна, давтамж нь тогтмол 50 Гц хэвээр. Тиймээс эргэлтийн тоог өөрчилж чадахгүй;
- Давтамжийн хувиргагч хүчдэл ба давтамжийг хамт өөрчилж, эргэлтийн тоог өргөн хязгаарт жигд удирдана;
- Зөөлөн асаагч нь бүтэц энгийн, үнэ хямд, хэмжээ жижиг, дотоод алдагдал бага;
- Асаалт дууссаны дараа ихэнх зөөлөн асаагч тиристорыг байпасс контактороор тойруулж шууд шугаманд холбож, дулааны алдагдлыг арилгадаг.
Хаана хэрэглэх нь тохиромжтой вэ
Зөөлөн асаагч нь асаалтын момент бага, инерцийн момент дунд зэрэг ачааллуудад хамгийн тохиромжтой. Монголын үйлдвэр, дэд станцын 0.4 кВ-ын хэсэгт дараах хэрэглээ түгээмэл:
- Насос: усны цохилтыг (water hammer) багасгаж, хоолой, хавхлагыг хамгаална;
- Сэнс: том инерцтэй ч асаалтын момент бага тул бүс, подшипникийн ачааллыг зөөлрүүлнэ;
- Конвейер: жигд хөдөлгөснөөр материал унах, бүс огцом суналтаас сэргийлнэ;
- Компрессор, тээрэм, холигч зэрэг жигд асаалт шаардсан бусад механизм.
Мөн ихэнх зөөлөн асаагч "зөөлөн зогсолт" функцтэй бөгөөд хүчдэлийг аажим бууруулснаар насосны системд усны цохилт үүсэхээс сэргийлж чаддаг.
Хязгаарлалт ба анхаарах зүйл
Зөөлөн асаагчийг сонгож суурилуулахдаа дараах хязгаарлалтыг анхаарна:
- Эргэлтийн тоог зохицуулж чадахгүй тул хувьсах хурд шаардсан процесст тохирохгүй;
- Асаалтын үед хүчдэлийн огтолгоо үүсгэдэг тул тодорхой хэмжээний гармоник сүлжээнд орж, cosφ-д түр нөлөөлнө;
- Тиристор халалтад мэдрэг тул Монголын нөхцөлд агааржуулалт, салхивч, хүйтэн улиралд чийг конденсацаас хамгаалахыг анхаарна;
- Дараалсан олон асаалтад дулааны хязгаарлалттай тул цагт зөвшөөрөгдөх асаалтын тоог тооцоолно;
- Реле хамгаалалт, газардуулга-ыг MNS стандарт болон үйлдвэрлэгчийн зааврын дагуу зөв тохируулна.
Дүгнэлт
Зөөлөн асаагч нь тиристорын хүчдэл зохицуулгаар асаалтын гүйдэл, моментийг зөөлрүүлдэг энгийн бөгөөд өртөг багатай шийдэл юм. Насос, сэнс, конвейер зэрэг асаалтын момент багатай ачаалалд онцгой тохиромжтой боловч эргэлтийн тоог өөрчилж чадахгүй нь түүний гол хязгаарлалт. Хурд удирдах шаардлагатай үед давтамжийн хувиргагчийг, зөвхөн жигд асааж зогсоох шаардлагатай үед зөөлөн асаагчийг сонгосноор тоног төхөөрөмжийн насжилт, сүлжээний найдвартай ажиллагааг хангаж чадна.