Түгээх сүлжээний бүтэц: радиаль, цагираг, битүү тор

Цахилгаан эрчим хүч үүсгүүрээс хэрэглэгчид хүрэх сүүлчийн шат нь түгээх сүлжээ юм. Монголын нөхцөлд энэ нь ихэвчлэн 35 кВ ба 6–10 кВ дунд хүчдэлийн шугам, 10/0.4 кВ хүчний трансформатор бүхий дэд станц, 0.4 кВ нам хүчдэлийн сүлжээгээр бүрддэг. Түгээх сүлжээний бүтэц буюу схемийн сонголт нь хэрэглэгчийн цахилгаан хангамжийн найдвартай байдал, хөрөнгө оруулалтын өртөг хоёрын тэнцвэрийг тодорхойлдог хамгийн чухал шийдвэрүүдийн нэг билээ.

Практикт гурван үндсэн бүтэц хэрэглэгддэг: радиаль, цагираг, битүү тор. Эдгээрийг найдвартай байдал, өртөг, ашиглалтын үүднээс харьцуулж үзье.

Радиаль схем: энгийн бөгөөд хямд

Радиаль схемд фидер бүр дэд станцын шингээс салаалж, зөвхөн нэг чиглэлээс тэжээгддэг — мод шиг салбарлан хэрэглэгчид хүрнэ. Богино залгааны гүйдэл үргэлж нэг чиглэлд урсах тул реле хамгаалалтын тохируулга энгийн, таслуур цөөн шаардагдана.

• Давуу тал: хөрөнгө оруулалт хамгийн бага, ашиглалт хялбар, хамгаалалтын сонгомол ажиллагаа амархан хангагдана.
• Сул тал: шугамын аль ч цэгт гэмтэл гарахад тухайн цэгээс цааших бүх хэрэглэгч тэжээлгүй болж, засвар дуустал тасалдана.

Иймд радиаль схем нь хөдөө орон нутгийн 35 ба 10 кВ-ын урт шугам, гэр хорооллын 0.4 кВ сүлжээ гэх мэт тасалдлыг тодорхой хэмжээгээр тэвчих боломжтой ачаалалд түгээмэл хэрэглэгддэг.

Цагираг схем: нөөцлөлттэй шийдэл

Цагираг схемд шугам хоёр талаасаа тэжээгдэх боломжтой гогцоо үүсгэдэг. Гэхдээ ихэнх тохиолдолд цагирагийг хэвийн горимд нэг цэгт задгай ажиллуулдаг: салгах цэгийн салгуур нээлттэй байж, сүлжээ үнэн хэрэгтээ хоёр радиаль хэсэг мэт ажиллана.

Гэмтэл гарахад гэмтэлтэй хэсгийг хоёр талаас нь салгаж, задгай цэгийг хаахад л эрүүл хэсгүүд эргэн тэжээгддэг. Ингэснээр тасалдлын үргэлжлэх хугацаа хэдэн цагаас хэдхэн минут хүртэл богиносох боломжтой бөгөөд алсын удирдлагатай салгуур ашиглавал энэ хугацаа улам багасна.

Битүү тор: хамгийн өндөр найдвартай байдал

Битүү тор схемд хэд хэдэн тэжээлийн цэг, олон шугам зэрэгцээ ажиллаж, хэрэглэгч бүр нэгэн зэрэг хэд хэдэн замаар тэжээгддэг. Нэг шугам эсвэл нэг хүчний трансформатор гэмтэхэд ачаалал автоматаар үлдсэн замуудад хуваарилагдах тул хэрэглэгч тасалдлыг бараг мэдэрдэггүй.

Гэвч энэ нь хамгийн үнэтэй шийдэл юм: богино залгааны гүйдэл их тул өндөр таслах чадвартай таслуур, нарийн тооцоотой реле хамгаалалт, байнгын диспетчерийн хяналт шаардана. Иймд битүү торыг томоохон хотын төв, нисэх буудал, эмнэлэг, уул уурхайн үйлдвэр зэрэг тасалдал огт зөвшөөрөгдөхгүй нэгдүгээр зэрэглэлийн хэрэглэгчдэд л хэрэглэдэг.

Секцлэлт ба RMU

Аль ч схемийн үр ашгийг секцлэлт эрс нэмэгдүүлдэг. Шугамыг секцийн таслуур, салгуур, ачааллын салгуураар хэсэгчилснээр зөвхөн гэмтэлтэй хэсгийг тусгаарлаж, бусад хэсгийг ажиллагаанд үлдээх боломж бүрдэнэ. Дэд станцын 10 кВ-ын шинг хоёр секцэд хувааж, секц хоорондын таслуурт нөөц тэжээлийг автоматаар залгах төхөөрөмж тавих нь өргөн хэрэглэгддэг шийдэл юм.

Цагираг сүлжээний зангилаа бүрт RMU (Ring Main Unit — цагираг сүлжээний хуваарилах байгууламж) суурилуулдаг. Энэ нь ачааллын салгуур, гал хамгаалагч эсвэл вакуум таслуур бүхий авсаархан, битүү бүрхүүлтэй байгууламж бөгөөд трансформаторын дэд станц бүрийг цагирагт залгаж, гэмтлийг хоёр талаас нь хурдан тусгаарлах боломж олгодог.

Найдвартай байдлыг хэрхэн хэмждэг вэ: SAIDI ба SAIFI

Схемийн сонголтын бодит үр дүнг олон улсад SAIDI, SAIFI гэсэн үзүүлэлтээр хэмждэг:

• SAIFI (тасалдлын дундаж давтамж) = тасалдалд өртсөн хэрэглэгчдийн нийлбэр тоо / нийт хэрэглэгчийн тоо. Жилд нэг хэрэглэгч дунджаар хэдэн удаа тасалдсаныг харуулна.
• SAIDI (тасалдлын дундаж үргэлжлэх хугацаа) = хэрэглэгч бүрийн тасалдлын минутын нийлбэр / нийт хэрэглэгчийн тоо. Жилд нэг хэрэглэгч дунджаар хэдэн минут тэжээлгүй байсныг илэрхийлнэ.

Радиаль сүлжээнд гэмтэл бүр олон хэрэглэгчийг удаан хугацаагаар тасалдаг тул хоёр үзүүлэлт хоёул өндөр гардаг. Цагираг схемийг секцлэлттэй хослуулбал гэмтлийн дараах сэргээлт хурдан тул SAIDI огцом буурна. Битүү тор хоёр үзүүлэлтийг хамгийн бага түвшинд барих боловч хамгийн их хөрөнгө оруулалт шаардана.

Дүгнэлт

Түгээх сүлжээний бүтцийн сонголт бол «аль схем хамгийн сайн бэ» гэсэн асуулт биш, «энэ хэрэглэгчид ямар түвшний найдвартай байдал, ямар өртгөөр хэрэгтэй вэ» гэсэн асуулт юм. Радиаль схем хямд боловч гэмтэлд эмзэг; цагираг схем RMU болон секцлэлттэй хослоход хотын ихэнх сүлжээнд өртөг, найдвартай байдлын оновчтой тэнцвэрийг өгдөг; битүү тор онцгой чухал ачаалалд зориулагдсан үнэтэй шийдэл. Тасалдлын статистикийг SAIDI, SAIFI үзүүлэлтээр тогтмол хэмжиж байж л сүлжээгээ хаана, юугаар сайжруулах шийдвэрээ үндэслэлтэй гаргах боломжтой.