Цахилгаан гүйдэлд нэрвэгдэхээс хамгаалах нь
Цахилгаан эрчим хүч бол өдөр тутмын амьдралын салшгүй хэсэг боловч түүнтэй болгоомжгүй харьцах нь амь насанд аюул учруулж болзошгүй. Хүний бие бол дулаан ба чийгтэй орчны улмаас цахилгаан гүйдэл-ийг сайн дамжуулдаг дамжуулагч юм. Иймээс аюулгүй ажиллагааны үндсэн зарчмуудыг ойлгож, зохих хамгаалалт-ыг зөв хэрэглэх нь мэргэжлийн инженерээс энгийн хэрэглэгч хүртэл бүгдэд шаардлагатай. Энэ нийтлэлд гүйдэл биед хэрхэн нөлөөлдөг, ямар босго аюултай болох, ямар техникийн шийдэл хүнийг хамгаалдгийг тайлбарлана.
Гүйдэл хүний биед хэрхэн нөлөөлдөг вэ
Хүний биед учруулах хор хөнөөлийг хүчдэл биш, харин биеэр дамжин өнгөрөх гүйдлийн хэмжээ болон үргэлжлэх хугацаа тодорхойлдог. Хувьсах гүйдлийн (50 Гц) хувьд ойролцоогоор дараах хамаарал ажиглагддаг:
- 0.5–2 мА: бага зэрэг мэдрэгдэх босго, ноцтой аюулгүй.
- 5–10 мА: булчин татах, гараа өөрийн хүслээр салгахад хэцүү болно.
- 10–30 мА: "суллаж чадахгүй" босго, амьсгал боогдох эрсдэлтэй.
- 50 мА-аас дээш: зүрхний фибрилляци эхэлж, амь насанд шууд аюултай.
Гүйдлийн хэмжээ нь Омын хуулиар биеийн эсэргүүцлээс хамаарна. Хуурай арьсны эсэргүүцэл хэдэн мянган Ом байдаг бол чийгтэй, хөлстэй үед энэ нь хэдэн зуун Ом хүртэл буурч, ижил хүчдэлд илүү их гүйдэл дамжуулж, аюулыг олон дахин нэмэгдүүлдэг.
Хүрэх хүчдэл ба аюулгүй босго
Хүрэх хүчдэл гэдэг нь гэмтэлтэй тоног төхөөрөмжийн ил гадаргуу ба хүний зогсож буй газрын хооронд үүсэх боломжит хүчдэлийн зөрүү юм. Олон улсын стандартаар хуурай орчинд урт хугацаанд аюулгүй гэж тооцох хязгаарыг ойролцоогоор 50 В (хувьсах гүйдэл), чийгтэй буюу онцгой нөхцөлд 25 В-оор тогтоодог.
Хамгаалалтын гол зарчим бол зөвхөн хүчдэлийг хязгаарлахаас гадна аюултай хүчдэл үүссэн тохиолдолд түүнийг маш богино хугацаанд тасалж унтраахад оршино. Хүчдэл өндөр байх тусам хамгаалалтын салгах хугацаа богино байх ёстой — жишээ нь 230 В-ын хэлхээнд алдааны хүчдэл үүсвэл 0.4 секундээс богино хугацаанд салгах шаардлагатай гэж норм тогтоодог.
Хамгаалалтын үндсэн арга
Цахилгааны аюулаас хамгаалах систем нь дан ганц шийдэлд найддаггүй, харин хэд хэдэн давхарга хамгаалалтыг хослуулдаг:
- Үндсэн тусгаарлага: Дамжуулагчийг полимер, резин, лак зэрэг тусгаарлага-ын материалаар бүрхэж, хүрэх боломжийг таслана. Тусгаарлагын хуучрал, механик гэмтэл нь ихэнх ослын анхны шалтгаан болдог.
- Хамгаалалтын газардуулга: Тоног төхөөрөмжийн металл их бие ба газардуулга-ын дамжуулагчийг холбож, алдааны гүйдлийг газар руу чиглүүлэн хүчдэлийг аюулгүй түвшинд бууруулна.
- RCD (гүйдэл алдагдлын хамгаалалт): Фаз ба саармаг утсаар урсах гүйдлийн зөрүүг хэмжиж, хүн рүү гүйдэл алдагдсан үед ихэвas 30 мА-аас дээш зөрүүг мэдэрч секундын хэдэн зуутын дотор хэлхээг таслана.
- Хэт бага хүчдэлийн систем (SELV): Онцгой аюултай орчинд 12–50 В-ын аюулгүй хүчдэлээр ажилладаг тусгаарлагдсан эх үүсвэр ашиглана.
Аюулгүй ажиллагааны дүрэм
Техникийн хамгаалалтаас гадна хүний зөв дадал шийдвэрлэх үүрэгтэй. 0.4 кВ-ын гэрийн сүлжээнээс 10, 35, 110, 220 кВ-ын дэд станц хүртэл нийтлэг дараах дүрмийг баримтална:
- Ажил эхлэхээс өмнө салгуур ба таслуураар хүчдэлийг салгаж, зөвшөөрөлгүй залгахаас сэргийлэх түгжээ, анхааруулах тэмдэг тавих.
- Хүчдэлгүй болсныг заавал заагчаар шалгаж, дараа нь зөөврийн газардуулга тавьж, санамсаргүй хүчдэлээс хамгаалах.
- Тусгаарлагатай бээлий, гутал, багаж хэрэглэж, чийгтэй гар, нойтон гутлаар ажиллахгүй байх.
- Гэмтсэн залгуур, ил гарсан утас, хайлсан розеткийг нэн даруй ашиглахгүй байх.
Анхны тусламжийн товч
Хэн нэгэн гүйдэлд нэрвэгдвэл эхлээд эх үүсвэрийг таслах нь чухал. Хэрэв шууд салгах боломжгүй бол өөрөө нэрвэгдэхээс сэргийлж, хуурай мод, резин зэрэг тусгаарлагч зүйлээр хохирогчийг гүйдлээс салгана. Дараа нь:
- Ухаан алдсан бол амьсгал, зүрхний цохилтыг шалгах.
- Амьсгал зогссон тохиолдолд зүрхний массаж ба хиймэл амьсгал (СRR) хийж эхлэх.
- 103 буюу яаралтай тусламж дуудаж, эмнэлгийн тусламж иртэл тасралтгүй үргэлжлүүлэх.
Дүгнэлт
Цахилгаан гүйдэлд нэрвэгдэхээс хамгаалах нь техникийн шийдэл ба хүний хариуцлагатай дадлын нийлбэр юм. Тусгаарлага, газардуулга, RCD зэрэг олон давхаргат хамгаалалт нь аюултай хүчдэлийг хязгаарлаж, гүйдлийг богино хугацаанд таслах замаар амь насыг аварна. Гэвч ямар ч төхөөрөмж аюулгүй ажиллагааны дүрмийг орлохгүй. Хүчдэлийг үргэлж салгаж, шалгаж, газардуулж байж ажил эхлэх энгийн зарчмыг баримтлах нь Монголын хүйтэн, хатуу нөхцөлд ажиллаж буй инженер, цахилгаанчин, энгийн хэрэглэгч бүрийн эрүүл мэнд, амь насны баталгаа болно.