Трансформаторын хөргөлтийн систем (ONAN/ONAF/OFAF)
Хүчний трансформатор ажиллах явцад дотооддоо тодорхой хэмжээний дулаан ялгаруулдаг. Энэ дулаан нь голчлон соронзон хүрээн дэх хоосон явалтын алдагдал, ороомог дахь ачааллын алдагдлаас үүсдэг бөгөөд хэрэв цаг тухайд нь зайлуулахгүй бол ороомгийн болон тосны температур хэт өснө. Температурын өсөлт нь цаасан ба тосон тусгаарлагын насжилтыг хурдасгаж, эцэст нь богино залгаа, гэмтэлд хүргэдэг. Иймд трансформаторын хөргөлтийн систем нь тухайн машины найдвартай, урт хугацааны ажиллагааг тодорхойлох гол хүчин зүйл болдог.
Монгол орны хүйтэн уур амьсгал нь өвлийн улиралд хөргөлтөд тустай мэт боловч зуны халуун, оргил ачаалалын үед, түүнчлэн 110/220 кВ-ын том дэд станцуудын хүнд горимд хөргөлтийн систем бүрэн ажиллагаатай байх шаардлагатай хэвээр байдаг.
Яагаад хөргөлт зайлшгүй шаардлагатай вэ
Трансформаторын нийт дулааны алдагдлыг дараах байдлаар илэрхийлж болно.
Нийт алдагдал = Хоосон явалтын алдагдал + Ачааллын алдагдал
Хоосон явалтын (соронзон хүрээний) алдагдал нь хүчдэл тогтмол үед бараг өөрчлөгдөхгүй, харин ачааллын (ороомгийн) алдагдал нь дамжуулах гүйдэлийн квадраттай пропорциональ буюу ойролцоогоор I² × R хамаарлаар өсдөг. Өөрөөр хэлбэл ачаалал хоёр дахин нэмэгдвэл ороомгийн дулаан ойролцоогоор дөрөв дахин ихэсдэг. Энэ шалтгаанаар оргил ачааллын үед илүү эрчимтэй хөргөлт шаардагдана.
Хөргөлтийн тэмдэглэгээний тогтолцоо
Тос дүүргэсэн трансформаторын хөргөлтийн аргыг дөрвөн үсгээр стандартчилан тэмдэглэдэг. Эхний хоёр үсэг нь ороомгийг угаах дотоод орчин болон түүний эргэлтийг, сүүлийн хоёр үсэг нь дулааныг гадагшлуулах гадаад орчин болон түүний эргэлтийг заана.
- 1-р үсэг — дотоод хөргөх орчин: O (эрдэс тос), K (эфирийн шингэн).
- 2-р үсэг — тосны эргэлт: N (байгалийн буюу конвекц), F (албадан, насосоор), D (чиглүүлсэн, ороомог руу шууд).
- 3-р үсэг — гадаад орчин: A (агаар), W (ус).
- 4-р үсэг — гадаад орчны эргэлт: N (байгалийн), F (албадан, сэнсээр).
Ийнхүү ONAN, ONAF, OFAF, ODAF гэсэн тэмдэглэгээнүүд нь ижил трансформаторыг өөр өөр хөргөлтийн зэрэглэлээр ажиллуулах боломжийг илэрхийлдэг.
ONAN, ONAF, OFAF, ODAF горимууд
Дунд болон бага чадлын трансформаторуудад дараах горимуудыг өргөн хэрэглэнэ.
- ONAN — тос байгалийн конвекцээр, агаар байгалийн эргэлтээр хөрнө. Насос, сэнс байхгүй тул чимээгүй, найдвартай. Ихэвчлэн 0.4/10 болон 35 кВ-ын түгээх трансформаторуудын үндсэн горим.
- ONAF — тос байгалийн эргэлттэй, харин радиаторыг сэнсээр албадан үлээж хөргөнө. Сэнс ажилласнаар ижил машины зөвшөөрөгдөх чадал нэмэгддэг.
- OFAF — тосыг насосоор албадан эргүүлж, радиаторыг сэнсээр хөргөнө. 110/220 кВ-ын том хүчний трансформаторуудад түгээмэл.
- ODAF — тосыг насосоор ороомгийн сувагт чиглүүлэн шахаж, дулаан ялгарах цэг рүү шууд хүргэдэг. Хамгийн эрчимтэй хөргөлт бөгөөд онц том чадлын машинд ашиглана.
Радиатор, сэнс, насос ба ачааллаас хамаарах горим
Хөргөлтийн системийн үндсэн бүрдэл хэсгүүд нь дараах үүрэгтэй.
- Радиатор: Халуун тос эргэлдэн урсаж, олон хавтгай гуурсаар дамжин дулаанаа агаарт өгдөг үндсэн гадаргуу.
- Сэнс: Радиаторын гадаргуу дээгүүр агаарын урсгал үүсгэж, дулаан солилцоог хэд дахин эрчимжүүлнэ.
- Насос: Тосыг албадан эргүүлж, ороомог болон радиаторын хооронд тосны урсгалыг хурдасгана.
Орчин үеийн трансформаторт эдгээр төхөөрөмж нь ачааллаас хамаарч автоматаар шаталсан горимоор ажилладаг. Ачаалал бага үед зөвхөн байгалийн ONAN горим хангалттай. Ороомгийн эсвэл тосны температур тавьсан босгоос давахад реле болон термометрийн мэдрэгч эхний бүлэг сэнсийг асаана (ONAF). Ачаалал улам өсвөл насос, нэмэлт сэнсний бүлэг залгагдаж OFAF/ODAF горимд шилжинэ. Ингэснээр эрчим хүчний хэрэглээ, элэгдлийг хэмнэж, шаардлагатай үед л бүрэн хүчин чадлаар хөргөх боломж бүрддэг.
Дүгнэлт
Трансформаторын хөргөлтийн систем нь зүгээр нэг туслах төхөөрөмж бус, машины нэрлэсэн чадал, ашиглалтын нөөц болон найдвартай ажиллагааг шууд тодорхойлдог. ONAN, ONAF, OFAF, ODAF тэмдэглэгээ нь тос ба агаарын хөргөлтийн эргэлтийн зэрэглэлийг ойлгомжтой илэрхийлдэг тул ашиглалтын инженер эдгээрийг зөв уншиж, тухайн машины горимд тохирсон хяналт тавих нь чухал. Монголын нөхцөлд сэнс, насос, температурын мэдрэгч болон автоматикийг тогтмол шалгаж, ачаалалд нийцсэн шаталсан хөргөлтийг хангаснаар трансформаторын насжилтыг уртасгаж, гэмтлээс сэргийлж чадна.