Дэд станцын шинийн үндсэн схемүүд
Аливаа дэд станцын цахилгаан хэсгийн зүрх нь шин (busbar) буюу олон холболтыг нэгтгэдэг дамжуулагч зангилаа юм. Ирж буй хүчний шугам, хүчний трансформатор, гарах фидерүүд бүгд шин дээр цугларч, эндээс ачаалал руу цахилгаан хуваарилагдана. Шинийн схемийг хэрхэн зохион байгуулснаас дэд станцын найдвартай байдал, засвар үйлчилгээний уян хатан чанар, барилгын өртөг шууд хамаардаг. Иймд төслийн шатанд объектын ач холбогдол, хүчдэлийн түвшин, холболтын тоонд тохирсон схемийг зөв сонгох нь инженерийн гол шийдвэрийн нэг болдог.
Нэг шин ба секцлэсэн шин
Хамгийн энгийн бөгөөд хямд бүтэц бол нэг шинтэй схем. Бүх холболт нэг л шинд таслуур болон салгуур-аар холбогдоно. Энэ схем ойлгомжтой, эзлэх талбай бага, зардал хямд боловч гол сул тал нь шин дээр богино залгаа үүсэх буюу шинд засвар хийх үед бүх фидер зэрэг тасалдана.
Энэ дутагдлыг арилгахын тулд шинийг секцлэсэн шин болгож, секц хоорондоо секцлэгч таслуураар холбоно. Аль нэг секцэд гэмтэл гарахад зөвхөн тухайн секц тасарч, нөгөө секц үргэлжлүүлэн ажиллана. Секцлэсэн схемийн давуу тал:
- Хоёр эх үүсвэрийг тусдаа секцэд холбож ажиллагааны нөөцлөлт бүрдүүлэх;
- Нэг секцийн засварыг нөгөөг унтраалгүйгээр гүйцэтгэх;
- Гэмтлийн үед тасрах гүйдэл болон нөлөөллийн хүрээг хязгаарлах.
Давхар шинтэй схем
Илүү өндөр найдвартай байдал шаардсан 110/220 кВ-ын зангилаа дэд станцад давхар шинтэй схемийг өргөн хэрэглэнэ. Ажлын шин болон нөөц шин гэсэн хоёр тусдаа шинтэй бөгөөд холболт бүр салгуураар аль ч шинд шилжиж холбогдох боломжтой. Хоёр шинийг холбогч (шин холбогч) таслуураар холбоно.
- Ажлын шинд засвар хийхдээ ачааллыг нөөц шин рүү шилжүүлээд тасалдалгүй үргэлжлүүлнэ;
- Холболтуудыг хоёр шинд хуваарилан реле хамгаалалт болон ачааллын горимыг уян хатан удирдана;
- Шинийн богино залгааны гүйдэл-ийг секцчлэн бууруулах боломжтой.
Сул тал нь салгуурын тоо олон, ажиллагаа төвөгтэй, буруу шилжүүлэлт хийвэл ачаалалтай салгуур залгах эрсдэлтэй тул холболтыг тодорхой дараалалтай гүйцэтгэх ёстой.
Шилжүүлэгч шин ба цагираг схем
Шилжүүлэгч (bypass) шинтэй схем нь аль нэг холболтын таслуурыг унтраахгүйгээр засварлах боломжийг олгодог. Тухайн фидерийг тусгай шилжүүлэгч шин рүү дамжуулж, шин холбогч таслуураар түр орлуулан ажиллуулна. Ингэснээр фидер тасралгүй ажиллаж байх зуур таслуурын үечилсэн засвар хийгддэг тул тасралтгүй хангамж шаардсан хэрэглэгчид тохиромжтой.
Цагираг схем-д шинийг битүү цагираг хэлбэрээр холбож, холболт бүрийг хоёр таслуурын хооронд байрлуулна. Аль нэг таслуур гэмтвэл цагирагийн нөгөө талаар тэжээл үргэлжилнэ.
- Холболтын тоотой тэнцүү таслуур ашигладаг тул эдийн засгийн хувьд үр ашигтай;
- Аль ч нэг таслуурын засварыг хэрэглэгч тасалдалгүй хийх боломжтой;
- Голдуу 110/220 кВ-ын цөөн холболттой (3–5 фидер) зангилаанд хэрэглэнэ.
Найдвартай байдал ба өртгийн харьцаа
Схем сонголт нь үргэлж найдвартай байдал ба өртөг-ийн тэнцвэрийн асуудал. Нэг шинээс давхар шин, цагираг схем рүү шилжих тусам тасралтгүй ажиллагаа сайжирна, гэхдээ таслуур, салгуур, талбайн зардал нэмэгдэнэ. Шинийг сонгохдоо түүгээр дамжих ажлын гүйдэл-ийг тооцоолох ба ойролцоо томъёо нь:
I_ш = S / (√3 × U_ном), энд S — дамжуулах бүрэн чадал (кВА), U_ном — нэрлэсэн хүчдэл (кВ), I_ш — шинийн ажлын гүйдэл (А).
Хүчдэлийн түвшингээр ойролцоогоор дараах зарчмаар сонгоно:
- 0.4 кВ хуваарилах байгууламж — нэг буюу секцлэсэн шин;
- 10 кВ хотын дэд станц — секцлэсэн хоёр эх үүсвэртэй шин, АВР-тай;
- 35 кВ — секцлэсэн шин, чухал объектод шилжүүлэгч шинтэй;
- 110/220 кВ зангилаа — давхар шин эсвэл цагираг, шилжүүлэгч шинтэй.
Дүгнэлт
Дэд станцын шинийн схемийг сонгох нь тухайн объектын ач холбогдол, хүчдэлийн түвшин, холболтын тоо, засварын шаардлагаас хамаарсан инженерийн тэнцвэржүүлсэн шийдвэр юм. Хэрэглэгч цөөн, ач холбогдол багатай бол нэг буюу секцлэсэн шин хангалттай; тасралтгүй хангамж, өндөр найдвартай байдал шаардсан 110/220 кВ-ын зангилаанд давхар шин, цагираг болон шилжүүлэгч шинтэй схемийг сонгоно. Аль ч тохиолдолд MNS стандарт, богино залгааны тооцоо, реле хамгаалалт болон блоклолтын шаардлагыг хангаж, найдвартай байдал ба өртгийн оновчтой харьцааг олох нь зорилго болно.